11/7/07

Η θεία η Σοφία.




Η πιό γιαγία γιαγιά που είχα ποτέ...

Χήρεψε νέα. Πολύ νέα. Ο Γιάννης της έφυγε μέσα σε μεγάλο πάθος και ένταση. Έμφραγμα την ώρα που η αγαπημένη του ομάδα, ο Παναθηναϊκός έβαζε γκολ. Πέθανε από τη χαρά του. Μέσα στο στάδιο. Πάνω στην κερκίδα άφησε την τελευταία του πνοή. Και βύθισε εκείνη και τα παιδιά τους στο πένθος.

Ήταν μικρά τα παιδιά τότε. Ο Κώστας, ο πρωτότοκος, που είχε το όνομα του παππού που έμεναν μαζί, κι ο Θανάσης, ο μικρός, λιγότερο από 2 χρόνια νεότερος από τον Κώστα. Ο παππούς ο Κώστας στάθηκε στο πλάι της νεαρής χήρας. Σαν παιδί του την είχε. Σαν πατέρας στάθηκε και για τα παιδιά της. Τα εγγόνια του.

Εκείνη ήταν νοικοκυρά από τις λίγες. Αρβανίτισσα και μενιδιάτισσα, νευρική γυναίκα, δε στεκόταν λεπτό. Έπρεπε να μαγειρέψει, να πλύνει, να φροντίσει τον κήπο και το περιβολάκι τους, μαζί με τον παππού. Φρόντιζε και τη γιαγιά την Αγγέλω, τη μάνα του Γιάννη, που ήταν κατάκοιτη, μέχρι τα τελευταία της. Πάντα κάποιον φρόντιζε τώρα που το σκέπτομαι. Και τον παππού τον Κώστα φρόντισε μέχρι τα βαθιά του γεράματα. Είχε την ευχή του. Κι εκείνη και τ’ αγόρια της.

Αγράμματη γυναίκα ήταν, κι όμως, κατέβαινε στη Νομική κι έπαιρνε τους βαθμούς του Κώστα που σπούδαζε δικηγόρος. Τον βοήθησε να διαβάζει, τον φρόντιζε μέχρι που παντρεύτηκε, αλλά και μετά. Ο Θανάσης πάλι, έγινε μουσικός. Καμάρι η μάνα του. Τον άκουγε να παίζει το σαξόφωνο και χαμογέλαγε. Της άρεσε να παίζει ο γιος της μουσική. Την ταξίδευε. Κι εκείνος παντρεύτηκε. Κι οι δύο νύφες της άξιες γυναίκες. Ν’ αγαπάνε τους γιούς της και να τους φροντίζουν. Μόνο αυτό ήθελε η θεία η Σοφία. Τίποτε άλλο. Τίποτε για κείνη. Πάντα για τους άλλους.

Την ινσουλίνη την ξεκίνησε από πολύ νέα. Από τη στενοχώρια του Γιάννη, έλεγε. Μα και τα δυο αγόρια της έχουν ζάχαρο. Τουλάχιστον να μην παιδεύονταν αυτά, έλεγε. Καθένας τους της έκανε κι από μια εγγονή. Η Σοφούλα, η κόρη του Κώστα και της Παρούλας πήρε και τα’ όνομά της. Μικροκαμωμένη και λεπτούλα, σπιρτόζικο, ίσως και κάπως νευρικό παιδί, είχε μοιάσει στη γιαγιά της.

Η Έλενα πάλι, η κόρη του Θανάση και της Μαριτέ, ήταν διαφορετική. «Νταρντάνα η Έλενά μου!» τη θαύμαζε η θεία η Σοφία. «Όχι σαν την άλλη τη μικρή που δεν τρώει τίποτα. Ανόρεχτο, νευρικό παιδί» έλεγε ανήσυχη. «Η Έλενα είναι σαν κι εσένα. Ότι κι αν σου’ φτιαχνα όταν ήσουνα μικρή το έτρωγες. Όλο. Η Σοφούλα, μμμ, το ένα της ξυνίζει, το άλλο της βρωμάει.»

Βλέπεις, το φαγητό για τη θεία τη Σοφία ήταν κριτήριο καλής υγείας και σωστής διαπαιδαγώγησης των παιδιών. Έπρεπε να τρώνε καλά για να πάρουν μπόι και να μην γίνουν σαν κι εκείνη που γι’ αυτό έμεινε κοντή. Γιατί στην Κατοχή, πω πωωω, τί τραβήξαμε... Γι’ αυτό φάε εσύ τώρα!»

Η θεία η Σοφία ήταν ότι πιο κοντινό σε γιαγιά έχω ζήσει στη ζωή μου. Όταν γεννήθηκα, η γιαγιά μου, η μητέρα της μάνας μου, είχε πεθάνει μόλις, 28 ημέρες πριν. Η μάνα μου ήταν διαλυμένη, από θλίψη και κούραση. Τρία χρόνια πριν είχε χάσει και τον πατέρα της. Και φαίνεται πως όλο το πένθος ήρθε και αντέδρασε με τη γέννησή μου. Κατέρρευσε η μάνα μου.

Η θεία Σοφία ήταν η πρώτη που μ’ έπιασε στα χέρια της. Η πρώτη που χάρηκε για τη γέννησή μου. Εκείνη κι ο πατέρας μου. Μ’ έπλενε, με άλλαζε, με φρόντιζε, μου τραγουδούσε, με νανούριζε να κοιμηθώ. «Σα μάνα μου ήταν», έλεγε η μάνα μου στο τηλέφωνο κλαίγοντας σήμερα που μου τηλεφώνησε να μου πει πως «η θεία η Σοφία» κοιμήθηκε πια για πάντα. «Είχα εγώ κανέναν άλλον;... Εκείνη ήταν κοντά μου για όλες τους...». Εννοούσε για τη μάνα της, τη γιαγιά μου τη Φρόσω, την αδελφή της μάνας της, τη θεία τη Μάτα, τη γιαγιά της τη Σοφία, που είχε και το όνομά της. Για όλες τις νεκρές.

Δεν είχαμε συγγένεια εξ αίματος με τη θεία τη Σοφία. Είχαμε συγγένεια ψυχής όμως, και από τις πολύ ισχυρές. Και συγγένεια χαδιού. Και φροντίδας. Κι αγάπης. Κι ας μην την έβλεπα συχνά τα τελευταία χρόνια. Όταν ήμουν μικρή, ήταν συνεχώς στο σπίτι μας. «Τρέχα θεία Σοφία» της έλεγε η μάνα μου. Κι εκείνη παράταγε τα πάντα κι έτρεχε. Να κρατήσει εμένα, όταν ήμουν πολύ μικρή, τον αδελφό μου, όταν γεννήθηκε αργότερα, να ταϊσει τις γάτες, όταν φεύγαμε διακοπές, να σταθεί όπου τη χρειαζόμασταν. Και πάντα αγόγγυστα έτρεχε, προσπαθούσε, αγωνιζόταν για όλα. Και χαμογελαστή.

Έτσι τη θυμάμαι πάντα. Χαμογελαστή. Και πολυλογού. Μιλούσε κάνοντας χειρονομίες. Ήταν περιγραφική η θεία η Σοφία. Όταν κάτι διηγούνταν, ήταν σα να το είχες ζήσει. «Μμμμ, τι αρχοντογυναίκα που ήταν η γιαγιά σου! Κρίμα που δεν την πρόλαβες! Τη σεβόμασταν όλοι! Και μου είχε φερθεί καλά! Πάντα ευγενική, αλλά και λίγο απόμακρη. Ήταν σα να ήταν πιο ψηλή από μας… Ε, καλά, εγώ είμαι και κοντή! Αλλά εκείνη, ήταν άλλο πράγμα!». Ήταν η μόνη που μου μιλούσε για τη γιαγιά μου. Φαινόταν η εκτίμηση στα μάτια της. «Α, ρε Σοφιά, μου έλεγε η γιαγιά σου! Έλα να κάνουμε και φέτος δίπλες και μελομακάρονα! Και μοσχοβόλαγε ο τόπος μαστίχες! Γιατί βάζαμε μαστίχα μέσα στα μελομακάρονα! Και πορτοκάλι! Πω πωωωω μωρή! Μοσχοβόλαγε ο τόπος!»

Πάντα εκδηλωτική σε όλα της. Όταν κάποτε ήρθε μαζί μας διακοπές στον Όλυμπο, το πρώτο πράγμα που ανεφώνησε έκπληκτη ήταν το αξέχαστο «Πω πωωω βλήτα!!!». Και τώρα που το γράφω χαμογελάω. Ήταν εκείνο το αρβανίτικο λάμδα βαρύ κι ασήκωτο. Είχαμε πέσει κάτω από τα γέλια. Γελούσε κι εκείνη μαζί μας. Χαιρόταν με τη χαρά μας. Λυπόταν με τη λύπη μας. Άνθρωπος ψυχή. Καθαρή ψυχή. Θεοφοβούμενη γυναίκα, αντιλαμβανόταν το Θεό αγνά και ξεκάθαρα. Τις Κυριακές πήγαινε στην εκκλησία ανελλειπώς. Πάντα αναρωτιόμουν αν καταλάβαινε τι άκουγε. Μα ήταν τετραπέρατη. «Μετά το δι’ευχών ο Αμβρόσιος ήρθε κοντά μου και μου’δωσε αντίδωρα! Για τα παιδιά μωρή Σοφιά! Να’ναι καλά!». Πάνε χρόνια που πέθανε κι ο πατέρας Αμβρόσιος. Την είχε βοηθήσει κι εκείνος όσο μπορούσε.

Τα οικονομικά της ήταν όλα – όλα η σύνταξη του Γιάννη της. Έτσι μεγάλωσε τα παιδιά. Και ότι έβγαζε από τον κήπο της. Κεράσια, ντομάτες, αγγουράκια, αυγά φρέσκα από τις κότες της. Τα περίφημα αυγά της θείας της Σοφίας. Μου έφτιαχνε πάντα αυγό βραστό, ανακατεμένο με φέτα. Έκοβε και μπουκίτσες το ψωμί και μου τ’ ανακάτευε όλα μαζί σε μια κούπα… Ακόμη λατρεύω τ’ αυγά θεία Σοφία. Γιατί τα ετοίμαζες με όλη σου την έννοια κι όλη σου την αγάπη κι εγώ πεινούσα πολύ γι’ αυτά. Κι εσύ το ένιωθες. Και απλόχερα τα έδινες με όλη σου την καρδιά.

«Τώρα εσύ θα είσαι η μεγάλη αδελφή για τα αγόρια μου», είπε στη μάνα μου πριν από λίγο καιρό. «Κουράστηκα πια μωρή Σοφιά, είναι πια καιρός να πεθάνω.» Το ένιωθε η θεία η Σοφία. Στα τελευταία της, τα παιδιά της την περιποιήθηκαν όσο καλύτερα μπορούσαν. Πάντα εκτιμούσαν τον αγώνα που έκανε όλη της τη ζωή για τους δυό τους και για τις οικογένειές τους. Ίσως η πιο άξια γυναίκα, η πιο άξια μάνα που έχω συναντήσει ποτέ μου. Κι η πιο άξια γιαγιά. Σπουδαία γυναίκα ήταν η θεία η Σοφία. Τιμή για μένα κι ευτυχία που τη συνάντησα. Μου έδειξε τι σημαίνει να είναι κανείς καλός και χρήσιμος άνθρωπος. Μου έδειξε έναν τρόπο να αγαπάω. Πλέρια, πλατιά, χωρίς αναστολές. Γιατί η αγάπη για τη θεία τη Σοφία ήταν δόσιμο. Δόσιμο άνευ όρων.

Σ' ευχαριστώ για όλα θεία Σοφία...
Αντίο...

10.07.2007

9/7/07

Γράφω, γράφεις, γράφει... Γράφουμε, γράφετε, γράφουν...



Αφιερωμένο στον Pilgrim... Με αφορμή το κείμενό του "Πώς να κρυφτείς απ'το καλοκαίρι;... Και στον Manground... Που με τα σχόλιά του με έκανε να σκεφτώ πιο πλατιά...


Γράφω, γράφεις, γράφει... Γράφουμε, γράφετε, γράφουν...

Κι είναι κραυγές τα κείμενά μας... Κραυγές απελπισίας, κραυγές μοναξιάς, κραυγές που απευθύνονται στον Άλλον... Σ'έναν Άλλον που νιώθει, που καταλαβαίνει, που νοιάζεται, που θέλει να μας χαϊδέψει τα μαλλιά και να μας πιάσει το χέρι... Σ'έναν Άλλον που κραυγάζει κι εκείνος από πόνο, από μοναξιά, από φόβο και έλλειψη... Σ'έναν Άλλον της παρουσίας, της διαθεσιμότητας, της συντροφικότητας... Σ'έναν Άλλον της επιθυμίας...

Κι είναι καράβια τα κείμενά μας... Ιστιοφόρα που στην αρχή δειλά -δειλά κι έπειτα περήφανα αρμενίζουν σε ξένες θάλασσες, φιλοδοξώντας να φτάσουν στον Άλλον... Στον Άλλον που ενδιαφέρεται, που αγωνιά, που μας σκέπτεται, που θέλει να τα υποδεχτεί φορώντας λινό κουστούμι στο χρώμα της άμμου, ένα κυριακάτικο καλοκαιρινό πρωινό στο λιμάνι της ψυχής του... Στον Άλλον της προσμονής και της ελπίδας... Τον Άλλον του μοιράσματος...

Κι είναι ζεστό ψωμί τα κείμενά μας... Φτιαγμένα με όλη μας την προσοχή, που μοσχομυρίζει μόλις βγαίνει απ'το φούρνο... Φτιαγμένα με όλη μας την αγάπη... Όλη αυτή την αγάπη που τη φυλάμε τόσον καιρό, τόσα χρόνια, για να τη χαρίσουμε στον Άλλον... Να τη χαρίσουμε με την κρυφή προσμονή να ευχαριστήσει τον Άλλον... Τον πεινασμένο Άλλον, τον Άλλον της μοναξιάς, της στέρησης, της αναμονής... Τον Άλλον της απόλαυσης...

Κι είναι δροσερό νερό τα κείμενά μας... Αναβλύζει από τα βάθη της ψυχής μας, περνάει μέσα από βράχια και Συμπληγάδες... Περνάει βουνά και κοιλάδες, βιώματα και πληγές... Περνάει μέσα από το δάκρυ και τη βροχή, για να φτάσει να δροσίσει τον Άλλον... Τον Άλλον της δίψας, της ερήμου, της καυτής πέτρας και της υπομονής... Τον Άλλον της στέρησης...

Γράφω, γράφεις, γράφει... Γράφουμε, γράφετε, γράφουν...

Με μοναδικό προορισμό τον Άλλον της γλώσσας, το μουγγό Άλλον της ομιλίας που σωπαίνει και διαβάζει όλα τούτα τ'αλφαριθμητικά σύμβολα που ξαπλώνουμε τόσο ηδονικά στο χαρτί ή στην οθόνη του υπολογιστή μας... Κι αυτός ο Άλλος, είναι πριν απ'όλα αντικατοπτρισμός του εαυτού μας... Αυτιστικός, εγωιστικός Άλλος... Ένας καθρέφτης από κείνους τους παλιούς, στο σπίτι της γιαγιάς... Μπαρουτοκαπνισμένο γυαλί...

Αυτός ο Άλλος είναι η φαντασίωση που χρόνια κουβαλάμε του απονεκρωμένου ιδανικού Άλλου στον καθρέφτη ενός ιδανικού, τέλειου όσο και νεκρού εαυτού... Είναι ο ίδιος φαντασιακός Άλλος που μας έκανε να φύγουμε τρέχοντας από την τελευταία μας σχέση, σκεπτόμενοι "Φοβάμαι να μείνω μόνος, αλλά θα φύγω... Μου αξίζει κάτι καλύτερο..."

Αυτός ο Άλλος, ο τόσο βαριά επενδυμένος στην ψυχή μας είσαι εσύ φίλε, συνοδοιπόρε συν-γραφέα κι αναγνώστη... Καπετάνιε και πρωτοδεύτερε του διπλανού ιστιοφόρου... Toi, hypocrite lecteur, mon semblable, mon frère...

Η επόμενη μέρα...


ΠΑΡΑΚΑΛΩ ΠΟΛΥ ΠΡΟΩΘΗΣΤΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ

Αγαπητοί φίλοι.


Όλοι μαζί και ο καθένας προσωπικά θρηνούμε για την καταστροφή στην Πάρνηθα.

Όλοι μαζί και ο καθένας προσωπικά θέλουμε εδώ και τώρα να κάνουμε κάτι για να ξαναδούμε τον Εθνικό Δρυμό υγιή και ζωντανό.

Όλοι μαζί και ο καθένας προσωπικά πρέπει με ψυχραιμία να κάνουμε ό,τι καλύτερο για να βοηθήσουμε.


Αυτή τη στιγμή, το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι:

- Να μην ανέβουμε στην Πάρνηθα. Το οικοσύστημα είναι εξαιρετικά ευαίσθητο και η αυξημένη ανθρώπινη παρουσία στα καμένα θα το επιβαρύνει ακόμα περισσότερο, ενώ στις περιοχές που δεν έχουν καεί η ανθρώπινη παρουσία μπορεί να ενοχλήσει τα ζώα που έχουν συγκεντρωθεί εκεί.

- Να μην ταίζουμε τα ελάφια. Το Δασαρχείο έχει αναλάβει πλήρως τη σίτιση των ελαφιών, όπου αυτό απαιτείται και το WWF Ελλάς έχει ξεκινήσει πρόγραμμα περίθαλψης σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Το ανεξέλεγκτο τάισμα έλκει τα ελάφια στις καμένες περιοχές, από τις οποίες πρέπει να απομακρυνθούν προσωρινά, ενώ πιθανότατα μπορεί να τα βλάψει σοβαρά.

- Να μη φυτεύουμε δέντρα. Οι ανεξέλεγκτες φυτεύσεις δέντρων και θάμνων χωρίς κανένα σχέδιο μπορεί να προκαλέσουν πολύ μεγάλη επιβάρυνση, σχεδόν αντίστοιχου μεγέθους με αυτήν που προκάλεσε η πυρκαγιά, στο οικοσύστημα που προσπαθεί να ανακάμψει. Οι όποιες αναδασώσεις γίνουν θα πρέπει να γίνουν βάση μελέτης.


Μπορείτε να μείνετε κοντά μας για να ενημερώνεστε τις νέες εξελίξεις και να εγγραφείτε στο site μας (www.wwf.gr) για να προσφέρετε εθελοντική εργασία στις μελλοντικές εργασίες αποκατάστασης. Μπορείτε επίσης να υπογράψετε την έκκληση του WWF Ελλάς (www.politics.wwf.gr) προς τον Πρωθυπουργό για αποκατάσταση της Πάρνηθας και προστασία των δασών της χώρας.

------------------------------------------------------------

Κωνσταντίνος Λιαρίκος
Οικονομολόγος MSc, DSPU
Υπεύθυνος περιβαλλοντικών δράσεων
WWF Ελλάς
Φιλελλήνων 26 105 58 Αθήνα
Τηλ. 210-3314893
e-mail: c.liarikos@wwf.gr




Υ.Γ. Αν επιμένεις να θέλεις να δεις πως είναι πλέον, μπες εδώ... Τραβήχτηκε 5 μέρες μετά τη φωτιά...

http://www.youtube.com/watch?v=sj20biVB9TA

Εκείνη...

7/7/07

Ένας «αθόρυβος» αγωνιστής, που δεν «πουλάει» στα ΜΜΕ!!!

"Ένας «αθόρυβος» αγωνιστής, που δεν «πουλάει» στα ΜΜΕ!!!, γιατί δεν εκπληρώνει τίποτα από το τρίπτυχο «ΑΙΜΑ-ΣΠΕΡΜΑ-ΒΙΑ» και δεν βγήκε να «τα χώσει» στην Πυροσβεστική και το Κράτος (παρά τα όσα «είδαν τα μάτια του» από την προηγούμενη Παρασκευή μέχρι χτές (λες και το Κράτος δεν είναι απεικόνιση του καθενός μας...)



74 τέτοιοι χτες από 10 το βράδυ μέχρι τις 6 το πρωί μαζί με 25 ΕΜΑΚ έκαναν αυτό που είχαν χρέος να κάνουν στη βόρεια Πάρνηθα,όταν όλοι οι άλλοι έχουν «ξεπεράσει» το ενοχλητικό θέμα και τα ΜΜΕ στέρεψαν από εμμετό (τους είδα να αποχωρούν ... απογοητευμένοι κατά τις 9 το βράδυ, δίνοντας ραντεβού για καμμιά μπυρίτσα!)



...την ώρα που οι MERCEDES συνωστιζόντουσαν στο TELEFERIC για να ανέβουν στη ρουλέττα να πετάξουν εκατομμύρια (και με ξυνισμένη μούρη γιατί δεν τους άφηναν να ανέβουν μέχρι απάνω με τη mercedes...)



...Ξημέρωσαν παλεύοντας με τη φωτιά όλη τη νύχτα. Φεύγουν, πάνε σπίτι, να κάνουν ένα ντους και να πάνε στις δουλειές τους (!!) Θα έρθουν οι... επαγγελματίες τώρα!

Αμοιβή τους; Η ευτυχία να αισθάνεσαι ότι έκανες το Καθήκον σου!"

Του Ηλία Λαδά - Προσκόπου.
_______________________________________
ΚΙ Ο ΤΥΠΟΣ...

"ΗΜΕΡΗΣΙΑ On Line 4/7/2007 11:47:43 πμ

ΑΥΤΗ ΤΗ ΣΤΙΓΜΗ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΤΗ ΧΟΥΝΗ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ 20 ΜΙΚΡΟΕΣΤΙΕΣ ΜΕΣΑ ΣΕ ΖΩΝΤΑΝΟ ΔΑΣΟΣ ΠΟΥ ΣΙΓΟΚΑΙΝΕ. ΑΝ ΓΥΡΙΣΕΙ Ο ΑΝΕΜΟΣ ΣΕ ΝΟΤΙΟΔΥΤΙΚΟ ΚΑΙ ΦΟΥΝΤΩΣΟΥΝ Η ΦΩΤΙΑ ΘΑ ΦΤΑΣΕΙ ΣΤΟ ΦΛΑΜΠΟΥΡΙ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΚΟΡΟΜΗΛΙΑ-ΜΕΣΣΙΑΝΟ ΝΕΡΟ-ΑΓ.ΠΕΤΡΟ ΚΑΙ ΜΟΛΑ. ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΤΑ ΜΟΝΑΔΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΑΚΟΜΗ ΚΑΕΙ. ΟΠΟΙΟΣ ΛΟΙΠΟΝ ΕΧΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΝΑ ΠΑΡΕΙ ΜΙΑ ΤΣΑΠΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΦΤΥΑΡΙ ΚΑΙ ΝΑ ΞΕΚΙΝΗΣΕΙ ΑΠΟ ΤΕΛΕΦΕΡΙΚ ΝΑ ΑΝΕΒΑΙΝΕΙ ΤΟ ΦΑΡΑΓΓΙ ΚΑΙ ΟΠΟΥ ΒΡΙΣΚΕΙ ΕΣΤΙΕΣ ΝΑ ΤΙΣ ΠΕΡΙΟΡΙΖΕΙ. ΑΥΤΗ Η ΔΟΥΛΕΙΑ ΘΕΛΕΙ ΧΕΡΙΑ, ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΑΜΕΣΗ ΔΡΑΣΗ. ΕΙΜΑΙ ΕΚΕΙ ΜΕΣΑ ΤΡΙΑ 24ΩΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΜΟΝΟΙ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΜΙΑ ΟΜΑΔΑ 10 ΑΤΟΜΩΝ ΤΗΣ ΕΜΑΚ."

"Ελευθεροτυπία on line 02.07.07

Ανιση μάχη

Παρασκευή προς Σάββατο και σε ό,τι σώθηκε στην ανατολική πλευρά της Πάρνηθας δίνουν μάχη με τη φωτιά 75 ενήλικες βαθμοφόροι πρόσκοποι. Μόνοι αυτοί όλη τη νύχτα, με περίπου 35 κατάκοπους πυροσβέστες και με μόνο όπλο, όπως έλεγε χαρακτηριστικά χθες ένας από αυτούς, «την αγάπη για ένα δάσος στο οποίο πρωτομπήκαμε παιδιά».

Απόντες από το μέτωπο της καταστροφής εκείνη την ώρα η Πολιτεία με τους σχεδιασμούς της, αλλά και οι ποικιλώνυμες, ενίοτε και πανάκριβες, εθελοντικές οργανώσεις.

«Χάθηκε ένα χιλιόχρονο δάσος γιγάντων», συμπλήρωνε ένας από τους εθελοντές, που πάλευε με τις φλόγες. Και η αναισθησία χιλίων πιθήκων περίσσεψε, θα προσθέταμε εμείς. Σ.ΜΠΑ."

6/7/07

Από μικρή φοβόταν το σκοτάδι...


Από μικρή φοβόταν το σκοτάδι. Της το'μαθε ο πατέρας της, κλειδώνοντάς την στην υγρή και γεμάτη ποντίκια αποθήκη. Το πάλεψε, μαζί με όλα τ' άλλα και κατάφερε να φοβάται περισσότερο τους ανθρώπους από το σκοτάδι. Κατάφερε ακόμη να τους ξεγελάσει όλους, ότι μεγάλωσε, κάπου εκεί γύρω στα τριάντα της. Να πάψουν πια να της ζητούν. Να πάψουν πια να θέλουν. Φίλιωσε με το σκοτάδι, χρειαζόταν βλέπεις ένα σύμμαχο. Κι άλλωστε, και μέσα της σκοτάδι κακοφόρμιζε.

Κι εκείνος ο κόμπος στο λαιμό δεν έλεγε να την αφήσει. Παρών σ' όλες τις στιγμές. Στις μασκαράτες, στις επαναστάσεις, στους έρωτες, στις αλητείες. Δώρο από τον πατέρα. Να φοβάται ήθελε εκείνος. Να μη φαίνεται, πείσμα στο πείσμα εκείνη. Πάλευε τους φόβους μαζί με τον κόμπο στο σκοτάδι. Και πώς αλλιώς; Πάλευε τους φόβους με πόλεμο, με επίθεση κατά μέτωπο. Ήταν ζήτημα τιμής, να μην παραδεχτεί. Ποτέ δε θα παραδεχόταν το σκοτάδι, τον κόμπο, το φόβο.

Δεν ανεχόταν την ήττα, εκείνη, η ηττημένη από πάντα. Να μη φαίνεται τουλάχιστον. Κάπου διάβασε πως ο φόβος έχει μυρωδιά. Από τότε πλενόταν με αρωματικά σαπούνια. Να κρυφτεί. Στο σκοτάδι. Που φοβόταν. Που λάτρευε. Να μην κλάψει. Κι αυτό ήττα λογιζόταν.

Όλο το πρόβλημα ήταν πως ο πατέρας ήθελε αγόρι. Προσπάθησε. Έβαλε τα δυνατά της να γίνει αγόρι. Η φύση της, η ίδια της η φύση την πρόδιδε με κάθε της ανάσα. Το σώμα της, κόντρα στο μυαλό, φούσκωνε. Απέκτησε κοιλάδες και βουνά. Έμοιασε της μάνας της. Η μάνα της σιχαινόταν τα μωρά. Σιχαινόταν τα παιδιά. Κι εκείνη, σιχαινόταν τη μάνα της. Δε μύριζε φόβο εκείνη. Μύριζε θυμό. Και κούραση. Και έχθρα. Μίσος. Κι αγάπη. Hainamoration της είπε μια μέρα ο αναλυτής της. Έτσι το ονόμασε ο Λακάν αυτό το συναίσθημα.

Πάλευε με το φόβο, με το θυμό, με το μίσος, με το σώμα της, με τους ανθρώπους. Πάλευε για να' χει το δικαίωμα αύριο να γεννηθεί ένα άλλο παιδί. Ένας άλλος. Αγόρι ή κορίτσι. Ότι πρόσταζε η φύση. Ότι ένιωθε το ίδιο μέσα του. Πέρα από προκαταλήψεις. Πέρα από φόβους. Για να' χει το δικαίωμα να μιλάει, εκείνο το άλλο παιδί. Όχι όπως εκείνη.

Μέχρι που κατάλαβε πως έτσι γινόταν η ίδια το θηρίο. Κατάλαβε πως η φύση της ήταν να επιθυμεί. Μόνο να επιθυμεί. Όχι να θέλει. Και πως το δίκιο και τ' άδικο δεν το όριζε εκείνη. Το όνομα του Πατρός. Εκείνος. Ο πατέρας. Πάλι μπροστά της. Συμβολικός. Αθάνατος νεκρός. Μνημείο του νόμου που πρέσβευε. Πώς να τα βάλει με το σύμβολο;

Σμήνος οι πατέρες γύρω της. Νοίκιασε το σώμα της σε χαμηλές τιμές. Να μην πάει χαμένο τουλάχιστον. Κι ας μην άξιζε. Χωρίς να την ενδιαφέρει. Να χαθεί στην απόλαυση. Να πάψει να επιθυμεί. Να ξορκίσει το ξένο. Να γίνει οικείο, μέσα από τον έρωτα. Μακριά από την αγάπη. Η αγάπη ήταν φόβος. Το διάβασε κι αυτό. Ο φόβος ήταν που ένωνε τους ανθρώπους. Μακριά λοιπόν από τον Άλλον. Και το πιο μακριά που βρήκε ήταν μέσα στον Άλλον. Να πάψει να φοβάται.

Κι εκείνη την ημέρα, για να νικήσει ξεκίνησε, παραδινόμενη. Μόνο που εκείνος δεν ασχολήθηκε με το σώμα, αλλά με την ψυχή της. Τη ρωτούσε, κι εκείνη μίλαγε. Όλη τη νύχτα μίλαγε. Κύλαγαν οι λέξεις, βροχή, στα μάγουλά της. Κύλαγαν στα βρώμικα σεντόνια του φθηνού ξενοδοχείου. Κύλαγαν στη μοκέτα, στους καθρέφτες, στα μάτια του. Εξημέρωση το λένε αυτό, διάβασε κάπου. Γιατί της το έκανε αυτό; Γιατί; Γιατί δε στάθηκε στο σώμα; Γιατί έπρεπε να πατήσει την ψυχή της μαθαίνοντάς την ν' αγαπάει;

Έπειτα όλα ήρθαν τρέχοντας. Βλέπεις ανέλαβε η φύση. Η ασθένειά του. Η δαμόκλειος σπάθη του θανάτου. Η αγάπη, λέει, πρόσταζε το χωρισμό. Απ’ την αρχή δεν την ήθελε την αγάπη. Τώρα γινόταν παραλογισμός. Πώς ξεγελάστηκε έτσι κι αφέθηκε; Πάλεψε, χωρίς να ξέρει και τι παλεύει πια. Πάλεψε την αγάπη. Πάλεψε το θάνατο. Πάλεψε την ψυχή του και τη δική της. Πάλεψε το σώμα της. Πάλεψε ακόμη και το μυαλό της. Μα ήταν αργά. Το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Κι αυτό κάπου το διάβασε.

Πάλεψε, πάλεψε, μέχρι που δεν έμειναν πολλά να παλέψει. Ότι έμεινε για να παλέψει ήταν όσα ένιωθε, όσα επιθυμούσε, δηλαδή την έλλειψη και τη μοναξιά. Της πήρε χρόνο. Πολύ χρόνο. Είπε να πεθάνει, μα τελικά κατάφερε να απονεκρώσει έναν-έναν τους νευρώνες. Μία-μια τις φαντασιώσεις. Να καθυποτάξει την επιθυμία στη νεύρωση. Τη νεύρωση στη λειτουργικότητα. Τη λειτουργικότητα στη χρησιμότητα. Να ζυγιάσει το θυμό με το φόβο. Να ισορροπήσει. Ή έτσι να φαίνεται. Στους άλλους. Σε όλους τους άλλους. Να συνεχίσει μια επίφαση ζωής. Πρόβαρε και δυο τρία χαμόγελα, από κείνα τα εγκάρδια. Κι όλα συνέχισαν να συμβαίνουν.

Προσπάθησε ακόμη και να βολέψει αυτόν τον καινούργιο φόβο, την αγάπη, στα ντουλάπια της ψυχής της. Πλάι στα επικίνδυνα δηλητήρια - λέξεις της μάνας της. Εκεί παράχωσε την αγάπη. Μα δεν ήξερε πως η αγάπη στοιχειώνει. Δεν ήξερε πως κάθε βράδυ, χρόνια μετά, θα πετάγεται ιδρωμένη στον ύπνο της. Δεν ήξερε πως θα παλεύει με τους εφιάλτες μιας αγάπης που έχει πεθάνει αιώνες πριν. Τίποτε δεν μπορούσε να παλέψει το θυμό που ένιωθε πια για τον εαυτό της.

Δε μπορούσε πια να νοικιάσει το σώμα της. Βλέπεις, το είχε σημάνει εκείνος με την αγάπη του. Πάει κι αυτή η διέξοδος. Προχώρησε λοιπόν μόνη. Εντελώς μόνη. Μέχρι την ημέρα που ήρθε ένας άλλος εκείνος. Χωρίς να τον περιμένει. Χωρίς να το θέλει. Διαφορετικός. Εντελώς διαφορετικός. Και συνάμα οικείος. Τρομακτικά οικείος. Πατέρας κι αυτός, όπως πάντα. Είχε χάσει τα πάντα. Και για να τα ξαναβρεί, ήθελε, λέει, να της δώσει τα πάντα. Γι' αυτό ήρθε, λέει, χωρίς να αντιλαμβάνεται τι της ζητούσε. Κι εκείνη, τόσους πολέμους μετά, δεν αρνήθηκε. Ίσως η κούραση, ίσως το καθαρό του βλέμμα. Ίσως το μίσος, ή ο θυμός. Μπορεί και η αγάπη που είχε φυλάξει. Αν αγαπάς, αγαπάς. Έτσι είναι αυτά.

Και τώρα πάλευε τους εφιάλτες της, το θυμό και το μίσος, με όπλα το σκοτάδι, κι εκείνο το φόβο που λέγεται αγάπη. Τότε κατάλαβε πως τον εαυτό της πάλευε από την αρχή. Εγκλωβισμένη στον πατρικό νόμο. Καταδικασμένη να επαναλαμβάνει τον ίδιο κύκλο κάθε φορά. Τον κύκλο της φαντασίωσης, του συναισθήματος και του νόμου. Ενός νόμου που κανείς δεν εγγυόταν, αυθαίρετου, ασύδοτου νόμου. Κι ο κόμπος εκεί.

Χορός γύρω της όλα. Οι εικόνες, οι αναμνήσεις, οι σκέψεις, τα συναισθήματα... Κι η επιθυμία ασίγαστη... Κι η ανάγκη της να πάψει πια να κυματίζει μεσίστια... Κι η αμφιβολία... Κι η ελπίδα... Κι ο θυμός... Που κι αυτός φόβος είναι, το βλέπει τώρα καθαρά... Γαϊτανάκι όλα χορεύουν γύρω της και δεν την αφήνουν να ησυχάσει τα βράδια. Παλεύει ανεμόμυλους, φαντάσματα παλεύει...

Και σκέφτεται συνεχώς... Και γράφει, γράφει... Τίποτε σοβαρό, τίποτε ουσιαστικό... Να βγάλει άκρη προσπαθεί... Να βρει έναν αξιόλογο επίλογο... Να μη μείνει το κείμενο χωρίς τέλος... Ή, αν μη τι άλλο, να μπορεί να βάλει μια άνω τελεία... Μα τόσον καιρό δεν τη βρίσκει... Κι η κούραση νικάει... Ούτε κι απόψε θα βρει την άκρη του νήματος...

4/7/07

Juliette Binoche...



Πάντα μου άρεσε αυτή η φωτογραφία... Μοιάζει με πίνακα ζωγραφικής... Πάντα μου άρεσε αυτή η γυναίκα, αυτή η ηθοποιός...



Κι αυτή είναι μια από τις αγαπημένες μου σκηνές από την ταινία "ο Άγγλος ασθενής"... Ακολουθεί ένα-ένα τα κοχύλια-κεράκια για να φτάσει σε εκείνον...

3/7/07

Μάνη...



Γύθειο. Γυή Θεών. Του Απόλλωνα και του Ηρακλή. Ξημέρωμα. Νησάκι Κρανάη. Κάτω Μάνη. Μας μάγεψε από την πρώτη στιγμή. Δεν την περιμέναμε τόσο όμορφη...



Γύθειο. Μεσημέρι. Το παιχνίδι του ήλιου με τη θάλασσα. Όπως φαίνεται από το δωματιό μας...



Σκουτάρι. Απόγευμα νωρίς. Άπλά κι όμορφα. Προσηλιακή, ανατολική Μάνη. Ψαροχώρι. Κατηφόρες, δύσκολος δρόμος, μα η ομορφιά σε αποζημιώνει...



Γερολιμένας. Ιερός λιμένας. Κάτω από την Αρεόπολη, την πόλη του Άρη. Μέσα Μάνη. Αποσκιερή, δυτική Μάνη. Υπέροχη, βραχώδης και άγρια. Αυστηρό ύφος, αλλά πάντα φιλόξενο...



Βάθεια. Παραδοσιακός οικισμός. Ή χωριό φάντασμα στο βάθος της Μέσα Μάνης. Απίστευτο το πάντρεμα των χρωμάτων. Εντυπωσιακό, όσο και λιτό. Η συνύπαρξη κι η προσαρμογή του ανθρώπου με τη φύση στο αποκορύφωμά της...



Στούπα. Μεσσηνιακή Μάνη. Αποσκιερή, δυτική ή Έξω Μάνη. Κοσμοπολίτικη. Παραλία γεμάτη κόσμο. Ευρώπη. Εδώ έγραψε ο Καζαντζάκης το Ζορμπά...





Καρδαμύλη. Ανάλαφρη. Μεσσηνιακή, Έξω Μάνη. Πιο κοντά πιά στην Καλαμάτα από ότι στην Αρεόπολη. Από την ταβέρνα της Λέλας, ηλιοβασίλεμα...

29/6/07

Γιατί;



Πεντέλη... Κρανίου τόπος... Γιατί κάνουν το ίδιο στην Πάρνηθα;...

20/6/07

Μισή φως, σκοτάδι μισή...


Μόνη στο φάρο μου... Ολόκληρη τη μέρα σήμερα... Μισή φως, σκοτάδι μισή... Βρέχει μέσα μου... Θάλασσα γύρω μου... Και παντού αλλού ουρανός... Κι ορίζοντας... Παράξενο, σκέφτομαι... Πάντα θεωρούσα απέραντο τον ορίζοντα... Μα δεν είναι απέραντος, σκέφτομαι, εφόσον ορίζει... Ακόμη ένα τσιγάρο... Σκαρώνω σκίτσα στην πλάτη του καπνού... Για δες ένα θαύμα... Όλα παράξενα σήμερα... Πώς έσπαγε η σιωπή από τη φωνή του στο τηλέφωνο... Πόσο εύκολα συνηθίζει κανείς στη σιωπή... Και μετά, στον ήχο της φωνής του ξαφνιάστηκα... Σα να μην περίμενα να ακούσω ξανά κάτι άλλο από τη θάλασσα... Δες πώς προχώρησε η μέρα... Κι από το πρωί με τούτη την ίδια κούραση που δε μ'αφήνει με τίποτα... Κι αυτό παράξενο... Πώς γίνεται να μην μπορώ να κοιμηθώ με τόση κούραση;... Κι ο φάρος όλο και γυρνάει... Ακούραστος... Μισός φως, σκοτάδι μισός... Σταθερό σημείο... Χρόνια μένει όρθιο... Σημαίνει κάτι για όλους τους άλλους που περνούν από τούτα τα νερά... Κι έπειτα φεύγουν... Τώρα που το σκέφτομαι, γι' αυτό είναι εδώ τούτο το ρημάδι... Για να το αποφύγουν, μαζί με όσα κρύβει κάτω απ'τα θεμέλιά του... Σημείο αποφυγής λοιπόν... Μη μπερδευτεί κανείς και σκαλώσει πάνω του... Δε θα μπορεί πια να φύγει... Κι αναρωτιέμαι αν θα μπορούσε να μείνει... Τί να κάνει εδώ μεσοπέλαγα;... Αγνάντι καλό όμως... Χωρίς βέβαια να έχεις κάτι ν' αγναντέψεις... Το μάτι χάνεται στα νερά... Όλα χάνονται στα νερά... Ακόμα κι η νύχτα που πέφτει πια... Σ' όποιο μέρος του κόσμου κι αν ήμουν, την ίδια νύχτα θα έβλεπα... Τι ανακούφιση κι αυτή... Ότι και να γίνει θα έρθει η νύχτα... Κι ο ήλιος το πρωί... Ότι και να γίνει θ' ανατείλει... Σταθερά σημεία... Πάλι καλά... Είναι σημαντικό να έχει κανείς κάτι σταθερό στη ζωή του... Εγώ είμαι τυχερή... Έχω το φάρο μου... Ακόμη ένα τσιγάρο γι' απόψε... Μόνη στο φάρο μου... Ολόκληρη τη μέρα σήμερα... Μισή φως, σκοτάδι μισή...

17/6/07

13 χρόνια πια λείπει ο Μάνος...



Ο Κώστας μου είπε γι'αυτό, μα δεν έδωσα σημασία εκείνη τη στιγμή... Και πριν από λίγο, πάλι μου το θύμισε... "Μπες στη σελίδα να διαβάσεις το κείμενο του Άρη του Δαβαράκη... Για το Χατζιδάκι... Αξίζει!"...

Ο Κώστας έχει εξαιρετικό γούστο. Το ξέρουμε αυτό, κάποια χρόνια τώρα που μας κάνει την τιμή να είναι φίλος μας... Κι είναι ο μόνος άνθρωπος που γνωρίζω να έχει τόσες πολλές γνώσεις γύρω από κάθετί που αφορά τη μουσική και τη λογοτεχνία... Η προτροπή του λοιπόν να διαβάσω κάτι, είναι πολύ παραπάνω από πρόταση... Ξέρει πάντα τί προτείνει...

Και μπήκα! http://www.prosopa.com/ Και ναι! Ήταν θαυμάσιο! Ναι! Αξίζει! Πριν 13 χρόνια... 15 Ιουνίου... Έφυγε ο Μάνος ο Χατζιδάκις... Μπες να το διαβάσεις... Και να ακούσεις τη μουσική του Μάνου του Χατζιδάκι και πάλι...

Ευχαριστώ Κώστα...

Για τον πατέρα μου...

Κάπου διάβασα, πως σήμερα - ή εχθές - η μέρα είναι αφιερωμένη στον πατέρα... Είπα λοιπόν δυό γραμμές να γράψω για κείνον...

Επειδή όμως μου είναι πολύ δύσκολο να γράψω για έναν άνθρωπο που λατρεύω, μα δεν πρέπει να το ξέρει - διότι θα μου κάνει τη ζωή εξαιρετικά δυσκολότερη απ' ότι ήδη μου την κάνει... - λέω να αφήσω τους συνειρμούς ελεύθερους, να μιλήσουν για μένα...

Πρώτος συνειρμός λοιπόν, όταν διάβασα για τούτη τη μέρα, "Ο θάνατος του εμποράκου"... Θυμάμαι όταν είδα την ταινία, κάπου στην εφηβεία μου, δε μπορούσα να σταματήσω να κλαίω... Περιέγραφε τον πατέρα μου. Τα άγχη και τους εφιάλτες του, την προσπάθειά του να αντιπροσωπεύει κάτι το δυνατό, το σταθερό, το ασφαλές... Και συνάμα το απόμακρο...

"Να νιώθεις την ανάσα του στο λαιμό σου, μα αν απλώσεις το χέρι να μην τον φτάνεις...".

Αυτός είναι ο πατέρας μου... Ο Αρχηγός μου... Αυτό θα τον περιέγραφε... Όταν ήμουν παιδί έτσι τον ένιωθα... Κι έπειτα, στην εφηβεία, θυμάμαι να αμφισβητώ κάθε του κουβέντα ... Κάθετί που έλεγε ήταν συντηρητικό, παλιοκαιρισμένο, λανθασμένο... Εγώ θα κάνω όπως νομίζω! Έτσι έλεγα... Μέχρι που συνειδητοποίησα πως κινιόμουν ακριβώς αντίθετα από κείνον, όχι γιατί έτσι νόμιζα, μα γιατί η άποψή του ήταν ο άξονας της ζωής μου...

Επέστρεψα από τη Γαλλία - ενώ ήμουν αποφασισμένη να μείνω μόνιμα εκεί - μετά από μια κουβέντα του σε κείνο το τηλεφώνημα που του είχα κάνει για να του το ανακοινώσω - πανέτοιμη να τον αντιμετωπίσω!... Δεν θα την ξεχάσω ποτέ. Οι λέξεις του, ο τόνος της φωνής του, μένουν χαραγμένα στο νου μου όλα αυτά τα χρόνια... "Είσαι 26 χρόνων, είχε πει, και μπορείς να αποφασίζεις εσύ πια για τη ζωή σου! Μόνο πρόσεξε να μην την καταστρέψεις... Εγώ το μόνο που θέλω είναι να είσαι ευτυχισμένη!..."
Έχουν περάσει 11 χρόνια από τότε, πατέρα... 11 χρόνια στην Ελλάδα... Εργάζομαι, προσπαθώ να συνεχίσω να μαθαίνω, προσπαθώ να ακολουθώ πάντα τα ιδανικά που εσύ μου δίδαξες... "Αίεν αριστεύειν", "Υπηρετείν", "Να σκέπτεσαι πριν κάνεις οτιδήποτε", "Μην άγεσαι και φέρεσαι"...

Πολλά μου έμαθε ο πατέρας μου... Μόνο ένα δεν κατάφερε να μου μάθει... Πώς να σχετίζομαι με το άλλο φύλο. Βλέπεις, αυτό ήταν εντελώς έξω από εκείνον... Εκείνος ήταν ζευγάρι με τη "μάνα"... Όχι με τη γυναίκα... Πάλι, δεν ξέρω... Αυτά ήταν τα δικά τους χωράφια. Εδώ δηλώνω άγνοια. Ποτέ δεν τους είδα σαν άντρα με γυναίκα. Σαν να μην ήταν ένας άντρας και μια γυναίκα... Πάντα έβλεπα τη μάνα και τον πατέρα...

Το πρόβλημα είναι πως μεγάλο μέρος της ευτυχίας εξαρτάται από αυτήν ακριβώς την προσωπική σχέση με το άλλο φύλο... Έψαξα μέσα στην ψυχανάλυση να βρω άκρη... "Il n' y a pas de rapport sexuel" δίδασκε ο Lacan... Δηλαδή δεν υπάρχει σχέση ανάμεσα στα δυο φύλα... Οκ, δεν υπάρχει σχέση. Αλλά κάτι υπάρχει εκεί, ανάμεσά τους... Σύνδεσμος; Πάθος; Ανταλλαγή; Συντροφικότητα; Συνεργασία; Κοινά όνειρα; Ακόμη δεν το έχω ξεκαθαρίσει... Είναι σαν να μην έχω ιδέα συνειδητά... Ελπίζω ακόμη να ξέρει κάτι γι' αυτό το ασυνείδητο...

Όμως πατέρα, σήμερα, και κάθε μέρα, είσαι στο νού μου... Στην ψυχή μου... Πάντα ήσουν ο αγαπημένος μου... Από τότε που γεννήθηκα... Μικρή, όταν δυσκολευόμουν, όταν έπεφτα με το ποδήλατο - που εσύ μου έμαθες, όπως και τόσα άλλα -, όταν χτυπούσα, εκεί που τα άλλα παιδιά φώναζαν τη μαμά τους - λέξη απαγορευμένη και ευτελής για το σπίτι μας, όπου κυριαρχούσε το πληρέστερο "μάνα" - εγώ φώναζα τον πατέρα μου... Όλοι γύρω παραξενεύονταν... Δεν ήξεραν πως η μάνα πενθούσε την οικογένειά της χρόνια ολόκληρα... Δεν ήξεραν πως έχασε τη δική της μάνα - είχε χάσει τον πατέρα της που λάτρευε 3-4 χρόνια πριν - 28 μέρες πριν γεννηθώ... Δεν ήξεραν πως η μάνα απεχθανόταν τα μωρά... Τα σιχαινόταν, και τα σιχαίνεται, όπως μου εξήγησε γελώντας (...) όταν τη ρώτησα και την ξαναρώτησα, μη μπορώντας να πιστέψω στ' αυτιά μου...

Ο πατέρας μου... Εκείνον θυμάμαι όταν ψάχνω στις μνήμες μου ξαπλωμένη στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι... Με μάθαινε να σκαρφαλώνω, να σφυρίζω, να τραγουδάω δυνατά... Με πήγαινε στην παιδική χαρά τις Κυριακές... Ένιωθα τη δύναμη των χεριών και της ψυχής του, όπως έσπρωχνε την κούνια, να πάει όσο πιο ψηλά γινόταν... Αυτό ένιωθα πως ήθελε για μένα... Να πάω ψηλά... Στη σκέψη, στην ψυχή... Να γίνω χρήσιμος άνθρωπος στην κοινωνία... Να προοδεύσω...


Δεν τα κατάφερα κι άσχημα... Έτσι δεν είναι πατέρα;... Μόνο που ακόμη δεν έχω καταφέρει να βγάλω άκρη με όσα νιώθω, κι όσα είναι σχετικά με την προσωπική μου ζωή... Ποτέ κανένας άντρας δεν θα είναι αρκετός για να σταθεί πλάι μου, στα δικά σου μάτια, πατέρα... Και ξέρεις, δεν αντέχω να σε στενοχωρώ... Όσο κι αν πάντα προσπαθώ να φαίνομαι δυνατή κι αποφασιστική, μπροστά σου, μέσα μου παραμένω εκείνο το μικρό κοριτσάκι, που έχει ανάγκη να δει στο βλέμμα σου ότι η κίνηση αυτή, ναι, ήταν πολύ σωστή, κι η άλλη όχι, δεν ήταν καθόλου σωστή...

Το κριτήριο ήταν πάντα το χαμόγελό σου πατέρα... Πάω στοίχημα ότι ποτέ δεν το κατάλαβες αυτό, ποτέ δε σου έχει περάσει από το μυαλό... Όταν χαμογελούσες, ο κόσμος ήταν στη θέση του, όλα ήταν καλά, μπορούσα να ανασάνω... Ήσουν ικανοποιημένος από μένα, και συνεπώς ήμουν ασφαλής, γιατί μ' αγαπούσες... Όταν έσβηνε το χαμόγελο στο πρόσωπό σου, τίποτα δε λειτουργούσε πια. Ψαχνόμουν να δω τι έκανα, πού έφταιξα, τί πρέπει να διορθώσω... Γιατί δεν άντεχα να υπάρχω αν δε μ' αγαπούσες... Και ξέρεις κάτι; Ακόμη έτσι νιώθω. Αλλά εσύ δεν θα το μάθεις αυτό... Γιατί πλέον είμαι στα 37 μου χρόνια και ντρέπομαι γι' αυτό... Γιατί πρέπει - ΠΡΕΠΕΙ - να στέκομαι στα πόδια μου...

Όλο το μπέρδεμα δημιουργήθηκε με την αρχή της εφηβείας... "Τώρα πια είσαι γυναίκα" ήταν ο τίτλος του βιβλίου που μου χάρισες στα 12 μου χρόνια, κι έπειτα απομακρύνθηκες... Λες κι έπαυα να είμαι κόρη σου από τη στιγμή που απέκτησα ταυτότητα φύλου... [Κι έπειτα αναρωτιέμαι γιατί κινήθηκα σαν αγοροκόριτσο... Γιατί απεχθανόμουν τις γυναίκες... Γιατί η έννοια γυναίκα υπήρξε πάντοτε τόσο προβληματική για μένα... Αχ...]

Δε νομίζω πως αντέχω να γράψω άλλο... Μόνο να σου πω πόσο πολύ σ' αγαπάω ήθελα πατέρα... Και πόσο μου λείπεις... Χρόνια πολλά εύχομαι να ζήσεις, και να είσαι όσο πιο ευτυχής αντέχεις... Υγεία εύχομαι και στιγμές που αξίζει να τις ζει κανείς για σένα... Με ευγνωμοσύνη για όλα όσα έκανες για μένα, με όλη μου την αγάπη και την εκτίμηση...



Η κόρη σου...

26/5/07

Φόρος τιμής...

"Φρόσω Χατζάκη said...

Η Αμαλία έφυγε από κοντά μας σήμερα τα ξημερώματα. Έφυγε ήρεμα, με μια πνοή. Οι γιατροί της και οι δικοί της άνθρωποι που ήταν συνεχώς δίπλα της φρόντισαν να μην υποφέρει καθόλου. Γνωρίζουμε καλά πόσο το ενδιαφέρον και η αγάπη που της δείξατε το τελευταίο διάστημα μέσα από τα μηνύματά σας, της δίνανε απέραντη χαρά και δύναμη για να αντέξει τις δύσκολες τελευταίες μέρες της. Η κηδεία της θα γίνει αύριο και με νέο μήνυμα αργότερα θα σας ανακοινώσουμε λεπτομέρειες για τον τόπο και το χρόνο.

Φρόσω Χατζάκη [κοινωνική λειτουργός]"

(από το μπλογκ της Αμαλίας Καλυβινού - http://fakellaki.blogspot.com -

Μπες σ'αυτό το blog να δεις πως λειτουργεί το Εθνικό Σύστημα Υγείας στην Ελλάδα, και τι σημαίνει να παλεύεις για τη ζωή σου μέσα σ'αυτό σαν αξιοπρεπής άνθρωπος... Καμιά φορά αισθάνομαι μεγάλη ντροπή, κι άλλοτε απόγνωση, που εργάζομαι στο χώρο της υγείας... Ειλικρινά, δε μπορώ να ξεχωρίσω τη λύπη από το θυμό... Δεν έχω λόγια...)

Βρέχει απόψε...



Βρέχει απόψε... Σπίτι. Μπροστά στο λάπτοπ. Κι οι συνειρμοί πάνε κι έρχονται...

Δύσκολες οι δυο εβδομάδες που πέρασαν. Ασφυκτικά γεμάτες. Το γραφείο, η κλινική, το συνέδριο, οι μεταφράσεις, η γιορτή μου... Κι η προσπάθεια, ίδια πάντα... Να ζήσω ακολουθώντας την επιθυμία... Όσο γίνεται... Όσο μπορώ...

Κι όλο δε φτάνει ο χρόνος... Και, να που απόψε, τελείωσαν πια οι δυο εβδομάδες... Και να που είμαι πια σπίτι... Κι ετοιμάζομαι να κοιμηθώ...

Το γραφείο προχωρεί καλά... Όπως πάντα με δύσκολες και πιο εύκολες στιγμές, μα κάθε στιγμή διαφορετικά ενδιαφέρουσα... Η κλινική πάντα με τις δυσκολίες, τα απρόοπτα και τις ιδιαιτερότητές της... Το συνέδριο πήγε καλά! Εντυπωσιάστηκα πρέπει να πω... Άκουσα, σκέφτηκα, συνάντησα ανθρώπους που πραγματικά είχαν κάτι ουσιαστικό να πουν, προβληματίστηκα... Οι μεταφράσεις προχωρούν... Σταθερά αυτές τις ημέρες... Μ'αρέσουν οι μεταφράσεις... Το παιχνίδι με τις λέξεις, με τα νοήματα... Δεν είναι απλό να βρεις την κατάλληλη λέξη κάθε φορά που θα αποδίδει το νόημα όσο ακριβέστερα γίνεται...

Όλα προχωρούν... Κι απόψε βρέχει... Και πάντα μου άρεσε η βροχή... Κι απόψε μου θύμισε εκείνη την αφίσα της κόκκινης ταινίας του Κισλόφσκι... Την τρίτη της τριλογίας... Την είχα δει στην Τουλούζη, το 1995 αν δεν κάνω λάθος, μια βροχερή βραδιά... Σα να πρόκειται για μια άλλη ζωή νιώθω πιά... Σα να πρόκειται για κάποιον άλλον... Πάνε τόσα χρόνια από τότε... Τότε που ένιωθα στο σπίτι μου στη Γαλλία, κι έλεγα, δε θα ξαναγυρίσω στην Ελλάδα... Κι όμως γύρισα... Και έκανα καλά.

Χίλιες σκέψεις περνούν απ'το νου μου... Μα η ανάγκη για ύπνο, ισχυρότερη, υπερνικά την ανάγκη έκφρασης...

Καλή σου νύχτα άγνωστε φίλε, "hypocrite lecteur, mon semblable, mon frère"...

Καλή ξεκούραση...

13/5/07

5ο Συνέδριο της Νέας Λακανικής Σχολής Ψυχανάλυσης




















Εγκατάσταση και χειρισμός της ψυχαναλυτικής μεταβίβασης


"Η μεταβίβαση ορίζεται από τη σχέση με το υποκείμενο που υποτίθεται ως γνώση καθόσον είναι δομικό και συνδεδεμένο με τον τόπο του Άλλου ως τόπο όπου η γνώση αρθρώνεται με τρόπο απατηλό ως Ένα."


Ζακ Λακάν, 16ο Σεμινάριο, “Από έναν Άλλο στον άλλο”, σ. 349


Η μεταβίβαση είναι μία από τις τέσσερις θεμελιώδεις έννοιες που ο Λακάν επέλεξε να διατηρήσει όταν επαναθεμελίωνε την ψυχανάλυση στο 11ο Σεμινάριο, μετά τον αποκλεισμό του από τη Διεθνή Ψυχαναλυτική Εταιρεία.


Είχε ήδη αφιερώσει στο θέμα της μεταβίβασης μια χρονιά του Σεμιναρίου του, το 1960-61. Αυτό σημαίνει ότι η αντίληψη που έχουμε για τη μεταβίβαση, όπως επινοήθηκε από τον Φρόιντ, είναι απόλυτα συνδεδεμένη με τον λακανικό προσανατολισμό και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά την άσκηση τόσο της καθαρής ψυχανάλυσης όσο και της λεγόμενης “εφαρμοζόμενης στη θεραπευτική” ψυχανάλυσης.


Σήμερα η χρήση της μεταβίβασης στη λακανική ψυχανάλυση χαράζει ένα ξεκάθαρο όριο ανάμεσα σε μας και τη Διεθνή Ψυχαναλυτική Εταιρεία, όπου η μεταβίβαση εξετάζεται από την πλευρά του ψυχαναλυτή και επιτρέπει ερμηνείες που απορρέουν από την “αντιμεταβίβασή” του, δηλαδή από το αποτέλεσμα που το αναλυόμενο υποκείμενο παράγει στον ίδιο τον ψυχαναλυτή. Αυτό υποτίθεται ότι του χρησιμεύει σαν πυξίδα, κάνοντάς τον να εκλαμβάνει τα συναισθήματά του σαν αλήθεια: πρόκειται αναμφίβολα για κληρονομιά του Φερέντσι, ο αναλυτής να αναλύεται κι αυτός μαζί με τους αναλυόμενούς του!


Σε πλήρη αντιδιαστολή, ήδη από το 8ο Σεμινάριό του ο Λακάν αναδείκνυε πώς το φαινόμενο της μεταβίβασης αφενός παράγει, στον ίδιο τον τόπο όπου λειτουργεί ο αναλυτής, το επιθυμητό και ανέκαθεν χαμένο αντικείμενο (θεωρία του “αγάλματος” ) και αφετέρου, χάρη στη μεταφορά της αγάπης, καθιστά αυτό τον τόπο κατοικία μιας γνώσης, της ασυνείδητης γνώσης του αναλυομένου, που μπορεί να παραχθεί μέσα από τη διεργασία της θεραπείας. Ο Λακάν, στο Σεμινάριό του Τέσσερις θεμελιώδεις έννοιες της ψυχανάλυσης, προβάλλει εκ νέου με συστηματοποιημένο τρόπο αυτήν ακριβώς την αλλοτρίωση του υποκειμένου από την τοποθετημένη στον Άλλο γνώση, επινοώντας τον αλγόριθμο της μεταβίβασης.


Ο αναλυτής πρέπει να είναι κάποιος. Με άλλα λόγια, απαιτείται η παρουσία του. Δεν μπορεί ούτε να είναι ανώνυμος ούτε να εκπροσωπείται από μια εικόνα ή ένα εικονικό εργαλείο. Η φυσική του παρουσία είναι απαραίτητη και, παρ’ όλα αυτά, δεν πρόκειται καθόλου για ανταλλαγές συναισθημάτων ανάμεσα στον αναλυτή και τον αναλυόμενο, αλλά μάλλον για εργασία με σκοπό την παραγωγή της ασυνείδητης γνώσης του υποκειμένου. Ο αναλυτής και ο αναλυόμενος είναι εκ των πραγμάτων από την ίδια πλευρά του τοίχου της γλώσσας. Δεν έχουμε να κάνουμε ούτε με ενδοσκόπηση ούτε με περιπαθή εξέταση συναισθημάτων, αλλά με μια ρυθμισμένη από κανόνες παραγωγή κυρίων σημαινόντων που καταρρίπτουν τις ταυτίσεις του υποκειμένου.


Εντούτοις, για τον Λακάν, όπως και για τον Φρόιντ, η μεταβίβαση είναι μια έννοια με δύο όψεις. Από τη μια, αποκαλύπτει την ασυνείδητη γνώση αλλά, από την άλλη, εξαπατά στο βαθμό που είναι η κινητήρια δύναμη της αλλοτρίωσης από τον Άλλον και δεν λειτουργεί υπέρ του αποχωρισμού. Ο Λακάν ορίζει για πρώτη φορά τις δύο αυτές λειτουργίες στο γραπτό του κείμενο Θέση του ασυνειδήτου (1966).


Σήμερα η ψυχανάλυση δεν ασκείται όπως την εποχή του Λακάν, και ακόμη λιγότερο όπως την εποχή του Φρόιντ, κυρίως διότι ο Άλλος έχει αλλάξει. Ωστόσο, η μεταβίβαση αποτελεί πάντοτε τη συνθήκη που καθιστά την ψυχανάλυση εφικτή.


Το παρόν Συνέδριο θα ασχοληθεί με την όσο το δυνατόν προσεκτικότερη εξέταση της γέννησης της μεταβίβασης, με εκείνο που ο αναλυόμενος και ο αναλυτής εγκαθιδρύουν ώστε να αναδυθεί η “μεταφορά της αγάπης” μέσα στις αναλύσεις ή στις πιο βραχείες θεραπείες έτσι όπως πραγματοποιούνται σήμερα. Θα εξετάσουμε τους διαφορετικούς τρόπους σύναψης της μεταβίβασης, την ακολουθία των τρόπων εκδήλωσής της, ανάλογα με την κλινική δομή του ασθενούς ή με τις ιδιαιτερότητες της ιστορίας του, καθώς και τις περιπτώσεις όπου η μεταβίβαση δεν εγκαθίσταται ή καθυστερεί να έρθει. Έτσι θα μπορέσουμε να διευκρινίσουμε τι είναι αυτό που μας κάνει να θεωρούμε ότι η μεταβίβαση - με την ψυχαναλυτική έννοια - έχει εγκαθιδρυθεί ή όχι, καθώς και τα αποτελέσματα που μπορούμε να επιτύχουμε, όσον αφορά την παραγωγή μιας ασυνείδητης γνώσης βεβαίως, αλλά και την τροποποίηση της απόλαυσης του υποκειμένου. Ο Φρόιντ θεωρούσε ότι η ανάλυση εμφανίζει δύο κρίσιμες στιγμές, την αρχή και το τέλος του παιχνιδιού. Στη διάρκεια αυτής της Διημερίδας της Σχολής, θα επιχειρήσουμε να δείξουμε ποια στρατηγική της θεραπείας ενδείκνυται κατά περίπτωση, και συνεπώς ποια έναρξη υπαγορεύει κάθε φορά, παραμένοντας όσο το δυνατόν πλησιέστερα στην κλινική εμπειρία.

Πιέρ-Ζιλ Γκεγκέν

Κατευθυντήριες αρχές της ψυχαναλυτικής πράξης



Προοίμιο

Στο Συνέδριο της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης (Π.Ε.Ψ.) στην Κομαντατούμπα της Βραζιλίας το 2004, η Γενική Επίτροπος παρουσίασε στη Γενική Συνέλευση μια «Διακήρυξη αρχών». Η «Διακήρυξη» μελετήθηκε κατόπιν προσεκτικά στις διάφορες Σχολές της Π.Ε.Ψ. Το Συμβούλιο κάθε Σχολής παρέδωσε τα αποτελέσματα της μελέτης του, με παρατηρήσεις και επισημάνσεις.
Τους καρπούς αυτής της προεργασίας παρουσιάζουμε σήμερα στη Γενική Συνέλευση του Συνεδρίου της Ρώμης ζητώντας να δώσει την έγκρισή της στις «Κατευθυντήριες αρχές της ψυχαναλυτικής πράξης»
(Ρώμη, Ιούλιος 2006).

ΑΡΧΗ ΠΡΩΤΗ: Η ψυχανάλυση είναι μια πρακτική της ομιλίας. Οι δύο εταίροι είναι ο ψυχαναλυτής και ο ψυχαναλυόμενος, παρόντες από κοινού στην ίδια ψυχαναλυτική συνεδρία. Ο αναλυόμενος μιλάει για όσα τον απασχολούν, την οδύνη του, το σύμπτωμά του. Αυτό το σύμπτωμα αρθρώνεται με την υλικότητα του ασυνειδήτου, στοιχειοθετείται από πράγματα που ειπώθηκαν στο υποκείμενο, που το πόνεσαν, και από πράγματα που είναι αδύνατον να ειπωθούν και που το κάνουν να υποφέρει. Ο αναλυτής επιτονίζει τα λεγόμενα του αναλυομένου και του επιτρέπει να υφάνει το πλέγμα του ασυνειδήτου του. Οι δυνατότητες της γλώσσας και τα επιτελέσματα αλήθειας που η γλώσσα επιτρέπει, τα οποία ονομάζονται ερμηνεία, συνιστούν την καθαυτό εξουσία του ασυνειδήτου. Η ερμηνεία εκδηλώνεται τόσο από την πλευρά του αναλυομένου όσο και από την πλευρά του αναλυτή. Εντούτοις, ο ένας και ο άλλος δεν έχουν την ίδια σχέση με το εν λόγω ασυνείδητο, διότι ο ένας έχει ήδη πραγματοποιήσει την ψυχαναλυτική εμπειρία και ο άλλος όχι.

ΑΡΧΗ ΔΕΥΤΕΡΗ: Η ψυχαναλυτική συνεδρία είναι ένας τόπος όπου μπορούν να χαλαρώσουν οι σταθερότερες ταυτίσεις στις οποίες είναι καθηλωμένο το υποκείμενο. Ο ψυχαναλυτής επιτρέπει μια αποστασιοποίηση από τις συνήθειες, τα πρότυπα, τους κανόνες στους οποίους υπόκειται εκτός της συνεδρίας ο αναλυόμενος. Επιτρέπει μια ριζοσπαστική διερώτηση για τα θεμέλια της ταυτότητας του καθενός. Ενδέχεται να μετριάσει τη ριζοσπαστικότητα αυτής της διερώτησης λαμβάνοντας υπόψη την κλινική ιδιαιτερότητα του υποκειμένου που απευθύνεται σε αυτόν. Δεν λαμβάνει υπόψη τίποτε άλλο. Αυτό ακριβώς ορίζει την ιδιαιτερότητα της θέσης του ψυχαναλυτή, εκείνου ο οποίος στηρίζει τη διερώτηση, το άνοιγμα, το αίνιγμα στο υποκείμενο που έρχεται να τον συναντήσει. Ο ψυχαναλυτής, συνεπώς, δεν ταυτίζεται με κανέναν από τους ρόλους που θέλει να τον κάνει να παίξει ο συνομιλητής του, και με κανένα αξίωμα ή ιδανικό προϋπάρχον στον πολιτισμό. Υπό μία έννοια, ο ψυχαναλυτής είναι εκείνος ο οποίος δεν τίθεται σε καμία άλλη θέση πέρα από τη θέση του ερωτήματος της επιθυμίας.

ΑΡΧΗ ΤΡΙΤΗ: Ο ψυχαναλυόμενος απευθύνεται στον ψυχαναλυτή. Του αποδίδει συναισθήματα, πεποιθήσεις, προσδοκίες, αντιδρώντας σε ό,τι λέει, και θέλει να επιδράσει στις πεποιθήσεις και τις προσδοκίες που εικάζει. Κατά τις ανταλλαγές μεταξύ αναλυομένου και αναλυτή δεν διακυβεύεται μονάχα η αποκρυπτογράφηση του νοήματος. Υπάρχει η στόχευση εκείνου που μιλάει. Το ζητούμενο είναι να ανακτήσει κάτι το χαμένο από αυτόν τον συνομιλητή. Τούτη η ανάκτηση αντικειμένου συνιστά το κλειδί του φροϊδικού μύθου της ενόρμησης. Είναι το θεμέλιο της μεταβίβασης, η οποία δένει τους δύο εταίρους. Η φράση του Λακάν, ότι το υποκείμενο δέχεται το μήνυμά του από τον Άλλο με ανεστραμμένη μορφή, εμπεριέχει και την αποκρυπτογράφηση και τη βούληση για δράση επάνω σ’ εκείνον στον οποίο απευθύνεσαι. Εντέλει, όταν ο αναλυόμενος μιλάει, θέλει, πέρα από το νόημα αυτού που λέει, να αγγίξει στον Άλλο τον εταίρο των προσδοκιών, πεποιθήσεων και επιθυμιών του. Στοχεύει τον εταίρο της φαντασίωσής του. Ο ψυχαναλυτής το λαμβάνει υπόψη του, αντλώντας από την εμπειρία που έχει για τη φύση της δικής του φαντασίωσης. Προσέχει ώστε να μη δρα εν ονόματι της τελευταίας.

ΑΡΧΗ ΤΕΤΑΡΤΗ: Ο δεσμός της μεταβίβασης προϋποθέτει έναν τόπο, τον «τόπο του Άλλου» όπως λέει ο Λακάν, ο οποίος δεν ρυθμίζεται από κανέναν επιμέρους άλλον. Είναι ο τόπος όπου το ασυνείδητο μπορεί να εκδηλωθεί με τη μέγιστη ελευθερία τού λέγειν και άρα να δοκιμάσει τις χίμαιρες και τις δυσχέρειες. Είναι επίσης ο τόπος όπου οι μορφές του εταίρου της φαντασίωσης μπορούν να εκδιπλωθούν μέσα από τα πολυπλοκότατα κατοπτρικά τους παιχνίδια. Γι’ αυτό ακριβώς η ψυχαναλυτική συνεδρία δεν αντέχει τον τρίτο και το εξωτερικό του βλέμμα στην ίδια την ενεχόμενη διαδικασία. Ο τρίτος συρρικνώνεται σε αυτόν τον τόπο του Άλλου.
Η αρχή αυτή αποκλείει συνεπώς την παρέμβαση των αυταρχικών τρίτων που θέλουν να ορίζουν μια θέση στον καθένα κι έναν προδιαγεγραμμένο στόχο στην ψυχαναλυτική θεραπεία. Ο αξιολογητής τρίτος εγγράφεται στη σειρά των διαφόρων τρίτων, που με την εξουσία τους τον επικυρώνουν παραμένοντας έξω από όσα διακυβεύονται ανάμεσα στον αναλυόμενο, τον αναλυτή και το ασυνείδητο.

ΑΡΧΗ ΠΕΜΠΤΗ: Δεν υπάρχει προτυποποιημένη θεραπεία, ούτε γενικό πρωτόκολλο που θα ρύθμιζε τη συνεδρία και την ψυχαναλυτική θεραπεία. Ο Φρόιντ χρησιμοποίησε μεταφορικά την παρομοίωση με το σκάκι για να υποδείξει ότι υφίστανται απλώς και μόνο κανόνες ή τυπικές κινήσεις για την αρχή ή για το τέλος της παρτίδας. Βέβαια, από την εποχή του Φρόιντ, οι αλγόριθμοι τυποποίησης των σκακιστικών παιχνιδιών είδαν την ισχύ τους να αυξάνεται και, σε συνδυασμό με την υπολογιστική ικανότητα του ηλεκτρονικού υπολογιστή επιτρέπουν σε μια μηχανή να νικήσει τον άνθρωπο συμπαίκτη. Τούτο δεν αλλάζει το γεγονός ότι, σε αντίθεση προς το σκάκι, η ψυχανάλυση δεν γίνεται να λάβει αλγοριθμική μορφή. Αυτό ακριβώς βλέπουμε να συμβαίνει με τον Φρόιντ, ο οποίος μετέδωσε την ψυχανάλυση με τη βοήθεια επιμέρους κλινικών περιπτώσεων: τον Άνθρωπο με τα ποντίκια, τη Ντόρα, τον μικρό Χανς κτλ. Ύστερα από τον Άνθρωπο με τους λύκους η αφήγηση θεραπείας περιήλθε σε κρίση. Ο Φρόιντ αδυνατούσε πλέον να συμπεριλάβει στην ενότητα μιας αφήγησης την πολυπλοκότητα των ενεχόμενων διεργασιών. Η εμπειρία της ψυχανάλυσης απέχει παρασάγγας από κάθε συρρίκνωση σε τεχνικό πρωτόκολλο και δεν διαθέτει παρά μία κανονικότητα: την πρωτοτυπία του σεναρίου με το οποίο εκδηλώνεται η υποκειμενική μοναδικότητα. Άρα, η ψυχανάλυση δεν είναι μια τεχνική αλλά ένας λόγος, ο οποίος ενθαρρύνει τον καθένα να παραγάγει τη μοναδικότητά του, την εξαίρεση που αποτελεί.

ΑΡΧΗ ΕΚΤΗ: Η διάρκεια της θεραπείας και η διεξαγωγή των συνεδριών δεν γίνεται να προτυποποιηθούν. Οι θεραπείες που έκανε ο Φρόιντ είχαν εξαιρετικά ποικίλη διάρκεια. Υπήρξαν θεραπείες της μίας συνεδρίας, όπως η ψυχανάλυση του Γκούσταφ Μάλερ. Υπήρξαν επίσης θεραπείες τεσσάρων μηνών όπως του μικρού Χανς, ενός έτους όπως του Ανθρώπου με τα ποντίκια, πολλών ετών όπως του Ανθρώπου με τους λύκους. Έκτοτε, οι αποκλίσεις και οι διαφοροποιήσεις δεν έπαψαν να αυξάνονται. Επιπλέον, η εφαρμογή της ψυχανάλυσης έξω από τον χώρο του γραφείου, στα κέντρα παροχής υγειονομικών υπηρεσιών, συνέβαλε στην ποικιλομορφία της εκάστοτε διάρκειας της ψυχαναλυτικής θεραπείας. Η ποικιλομορφία των κλινικών περιπτώσεων και των ηλικιών στις οποίες εφαρμόστηκε η ψυχανάλυση επιτρέπει να θεωρήσουμε ότι η διάρκεια της θεραπείας ορίζεται σήμερα καλύτερα ως «θεραπεία στα μέτρα της κάθε περίπτωσης». Μια θεραπεία συνεχίζεται έως ότου ο αναλυόμενος να είναι επαρκώς ικανοποιημένος ως προς τα αρχικά του κίνητρα ώστε να εγκαταλείψει τον αναλυτή. Η στόχευση δεν αφορά την εφαρμογή ενός προτύπου, αλλά μια συμφωνία του υποκειμένου με τον εαυτό του.

ΑΡΧΗ ΕΒΔΟΜΗ: Η ψυχανάλυση δεν γίνεται να προσδιορίσει τη στόχευσή της και το τέλος της με όρους προσαρμογής της μοναδικότητας του υποκειμένου σε μοντέλα, σε κανόνες, σε προτυποποιημένους ορισμούς της πραγματικότητας. Αυτό που ανακάλυψε η ψυχανάλυση είναι καταρχάς η ανικανότητα του υποκειμένου να φτάσει σε πλήρη σεξουαλική ικανοποίηση. Την ανικανότητα αυτή δηλώνει ο όρος ευνουχισμός. Περαιτέρω, η ψυχανάλυση διατύπωσε, με τον Λακάν, την αδυναμία να υπάρξει πρότυπο της σχέσης των φύλων. Εάν δεν υπάρχει πλήρης ικανοποίηση και εάν δεν υπάρχει πρότυπο, απομένει στον καθένα να επινοήσει μια επιμέρους λύση, που στηρίζεται στο σύμπτωμά του. Η λύση του καθενός μπορεί να είναι λιγότερο ή περισσότερο τυπική, λιγότερο ή περισσότερο βασιζόμενη στην παράδοση και τους κοινούς κανόνες. Ενδέχεται αντίθετα να παραπέμπει σε ρήξη ή σε κάποιου είδους λαθροβίωση. Εξακολουθεί να ισχύει, πάντως, ότι κατά βάθος η σχέση μεταξύ των φύλων δεν έχει λύση που να ισχύει «για όλους». Με αυτή την έννοια, εξακολουθεί να φέρει τη σφραγίδα του ανιάτου, και πάντοτε θα υπάρχει ελάττωμα. Το φύλο, στο ομιλούν ον, παραπέμπει στο «μη όλον».

ΑΡΧΗ ΟΓΔΟΗ: Η εκπαίδευση του ψυχαναλυτή δεν γίνεται να περιοριστεί στα πρότυπα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης ή στις αξιολογήσεις των κεκτημένων της πρακτικής. Η ψυχαναλυτική εκπαίδευση, από τότε που μορφοποιήθηκε ως λόγος, έχει τριπλή έδραση: τα (παρα-πανεπιστημιακά) σεμινάρια θεωρητικής κατάρτισης, τη συνέχιση από τον υποψήφιο ψυχαναλυτή μιας ψυχανάλυσης έως το ύστατο σημείο (οπότε ενέχει εκπαιδευτικό αποτέλεσμα) και την πραγματιστική μετάδοση της πρακτικής στις εποπτείες (συνομιλία συναδέλφων για την πρακτική). Ο Φρόιντ πίστεψε κάποια στιγμή ότι ήταν εφικτό να προσδιοριστεί μια ταυτότητα του ψυχαναλυτή. Η ίδια η επιτυχία της ψυχανάλυσης, η διεθνοποίησή της, οι πολλές διαδοχικές γενεές ψυχαναλυτών εδώ κι έναν αιώνα, έδειξαν ότι ο ορισμός μιας ταυτότητας του ψυχαναλυτή αποτελούσε αυταπάτη. Ο ορισμός του ψυχαναλυτή εμπερικλείει την ποικιλομορφία αυτής της ταυτότητας· είναι αυτή ακριβώς η ποικιλομορφία. Ο ορισμός του ψυχαναλυτή δεν αποτελεί ιδανικό, αλλά εμπερικλείει την ιστορία της ίδιας της ψυχανάλυσης, και αυτού που ονομάστηκε ψυχανάλυση σε διαφορετικά ρηματικά πλαίσια.
Η επονομασία «ψυχαναλυτής» εμπερικλείει αντιφατικές συνιστώσες. Απαιτείται μια ακαδημαϊκή κατάρτιση, πανεπιστημιακού χαρακτήρα ή κάτι ισοδυνάμου, που να παραπέμπει στους γενικούς τίτλους σπουδών. Απαιτείται μια κλινική εμπειρία που τα επιμέρους χαρακτηριστικά της μεταδίδονται κάτω από την εποπτεία συναδέλφων. Απαιτείται η ριζικά μοναδική εμπειρία της θεραπείας. Το γενικό, το επιμέρους, το μοναδικό είναι επίπεδα ετερογενή. Η ιστορία του ψυχαναλυτικού κινήματος είναι η ιστορία των διχογνωμιών και των ερμηνειών αυτής της ετερογένειας. Συμπεριλαμβάνεται, και αυτή, στη μεγάλη Συνομιλία της ψυχανάλυσης που επιτρέπει να πούμε ποιος είναι ψυχαναλυτής. Τούτος ο λόγος συντελείται με διάφορες διαδικασίες στις κοινότητες που απαρτίζουν οι ψυχαναλυτικοί θεσμοί. Με αυτή την έννοια, ο ψυχαναλυτής δεν είναι μόνος· εξαρτάται, όπως το ευφυολόγημα, από έναν Άλλο που τον αναγνωρίζει. Αυτός ο Άλλος δεν γίνεται να συρρικνωθεί σ’ έναν κανονικοποιημένο, αυταρχικό, νομορυθμιστικό, προτυποποιημένο Άλλον. Ο ψυχαναλυτής είναι εκείνος που δηλώνει πως έχει αποκομίσει από την ψυχαναλυτική εμπειρία ό,τι μπορούσε να περιμένει και άρα πως έχει υπερβεί ένα «πέρασμα», μια passe, όπως την ονόμασε ο Λακάν. Ο ψυχαναλυτής καταθέτει τα αδιέξοδα που υπερέβη. Ο διάλογος με τον οποίο επιδιώκει να αποκομίσει μια συμφωνία γύρω από την υπέρβαση αυτή, διεξάγεται στο πλαίσιο θεσμικών διαδικασιών. Ακόμη βαθύτερα, εγγράφεται στη μεγάλη Συνομιλία της ψυχανάλυσης με τον πολιτισμό. Ο ψυχαναλυτής δεν είναι αυτιστικός. Δεν παύει να απευθύνεται σε έναν καλοπροαίρετο συνομιλητή, την πεφωτισμένη κοινή γνώμη, την οποία επιθυμεί να συγκινήσει και να αγγίξει προς όφελος της ψυχαναλυτικής υπόθεσης.

(Εκ μέρους της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης)

Απόδοση στα ελληνικά: Βλάσης Σκολίδης

10/5/07

Ευτυχία είναι...


... όταν αυτά που σκέπτεσαι,

αυτά που λές

κι αυτά που πράττεις

βρίσκονται σε αρμονία...


[Μαχάτμα Γκάντι]

23/4/07

Γαία...





Μέσα στο Χάος, μόνη της η Γαία αναλογίζεται τη φοβερή κούραση της δημιουργίας. Σ' εκείνη πέφτει τώρα το φοβερό βάρος της Γέννησης ή της Γένεσης. Μετά τη γέννηση του Ουρανού, σίγουρα ένιωθε πιο ήσυχη. Με τη βοήθεια του έναστρου θόλου, θα μπορούσε να την καλύψει από παντού. Και όντας πιο σοφός θα μπορούσε να χρησιμεύσει κι ως κατοικία των αθανάτων.

Εκείνη όμως δεν είχε ολοκληρώσει την αποστολή της. Και πάλι δεν άντεχε μόνη της. Εδώ και κάποιους αιώνες, οι δυο τους φτιάχνουν σιγά - σιγά ολόκληρη οικογένεια. Έναν καινούργιο κόσμο.

Οι Τιτάνες έχουν μεγαλώσει πια. Ποιος να το πίστευε ότι αυτά τα έξι πανύψηλα παλικάρια και οι έξι λυγερόκορμες κοπέλες ήταν κάποτε τόσα δα μωρουδάκια. Αμ, οι Κύκλωπες; Κοτζάμ άντρες έγιναν πλέον. Δε φαίνεται να υπάρχει κάτι που δεν θα κατάφερναν να κάνουν. Μπορεί να είναι μονόφθαλμοι, μα είναι καλόψυχοι, τρυφεροί. Αχ, να τους έβλεπες παλιότερα πως πρόσεχαν τους μικρότερους Τιτάνες... Κι εκεί ξέρεις, στην καρδιά τους, κρύβεται όλη τους η δύναμη... Όχι σαν τους Γίγαντες που τώρα τελευταία έχουν γίνει υπερόπτες.... Βλέπεις, οι τέσσερις αδελφοί είναι οι μεγαλύτεροι αλλά και οι δυνατότεροι απ' όλους τους άλλους.

Όμως τη Γαία δεν τη νοιάζει. Αγαπάει το ίδιο όλα της τα παιδιά. Γι' αυτό και θυμώνει με τον Ουρανό. Τώρα τελευταία εκείνος έχει αρχίσει να φοβάται. Φοβάται για τη φοβερή του εξουσία. Το ξέρει πως κάποιος από τους γιους του θα τον εκθρονίσει κάποια μέρα. Γι' αυτό κάθε νεογέννητο το πετάει στα έγκατα της γης.

Δε μπορεί ο έρωτάς του για την εξουσία να είναι μεγαλύτερος από εκείνον που νιώθει για τα παιδιά του! Είναι παράλογο. Δεν το χωράει το μυαλό της. Κάτι πρέπει να κάνει. Δεν αντέχει άλλο εκείνον τον πόνο, πολύ τρομερότερο από εκείνον της γέννας, τη στιγμή που ξεριζώνεται ένα από τα παιδιά της από τη Ζωή. Κάτι πρέπει να κάνει.

Το σκέφτεται πολύ καιρό τώρα. Μέρες και νύχτες απασχολεί το μυαλό της μ' ένα πρόβλημα ζωής και θανάτου. Δυνατότητα για δεύτερη γνώμη δεν υπάρχει. Δε μπορεί καν να μοιραστεί τη σκέψη της με κάποιον... Δε μπορεί;

Ψάχνει μέσα της βαθιά για να βρει τι αισθάνεται και δε μπορεί να βρει άκρη. Το κουβάρι των σκέψεων και των συναισθημάτων της μπερδεύεται ολοένα. Τι να’ γινε άραγε ο δικός της έρωτας για τον Ουρανό; Εκείνος ο έρωτας που τότε τον έλεγε Ουράνιο. Κοίτα που κατέληξε... Πάνδημος θα μπορούσε να ονομαστεί τώρα. Κοινός, χαμηλός, φορτικός... Ήταν φοβερό.

Λάτρευε πάνω του οτιδήποτε διαφορετικό είχε από εκείνη. Εκείνη την αίσθηση της Ελευθερίας και της Αγνότητας. Ζήλευε εκείνη την ικανότητα των ματιών του ν' αλλάζουν χρώμα ανάλογα με τη διάθεσή του. Εκείνο το κρυστάλλινο γαλάζιο όταν χαιρόταν κι εκείνο το μοναδικό γκρίζο της λύπης του. Το βιολετί του πόθου του και το ξέθωρο γαλάζιο της ξεγνοιασιάς του. Ενθουσιαζόταν με την απλότητα της Ψυχής αλλά και το μεγαλείο του Πνεύματός του. Το Ένστικτο του δε, αλάθητο. Άλλωστε ήταν κι ο μόνος που μπορούσε να προβλέπει το μέλλον.

Ίσως τελικά να μην ήταν και τόσο σοφός... Η Σοφία προϋποθέτει σύνεση και περίσκεψη. Κι εκείνος δε φαινόταν να σκέφτεται λογικά πλέον. Εκτός αν γνωρίζει κάτι που εκείνη αγνοεί... Μπα, δε μπορεί. Αν υπήρχε κάτι σημαντικό, θα της το έλεγε. Όχι, αυτό δε μπορεί να συνεχιστεί. Η απόφασή της έχει πια παρθεί. Και δεν θα κάνει πίσω.

________________________________________________________________________________


Διστάζουν. Αν είναι δυνατόν, διστάζουν. Διστάζουν μπροστά στην απόφαση να βάλουν ένα τέλος σε αναρίθμητα εγκλήματα. Δείχνουν να είναι πιο σημαντικά γι' αυτούς τα μικροσυμφέροντα της οικογένειας των Ουρανίδων, παρά το μέλλον εκείνης που θα ονομαστεί Ανθρωπότητα. Διστάζουν, ακούς;

Είχε μιλήσει πια με όλους. Κανείς τους δεν είχε το κουράγιο να τα βάλει με τον Γεννήτορα και προστάτη τους. Το βλέπει πως κατά βάθος, όλοι τους συμφωνούν πως είναι άδικο. Όμως δεν μπορούν, λένε, να το κάνουν αυτό. Τους φαίνεται ανήκουστο. Να του μιλήσουμε. Να το συζητήσουμε. Μα δεν καταλαβαίνουν πως εκείνη, η μάνα και γυναίκα του έχει προσπαθήσει τα πάντα...

Κουρασμένη πια, η Γαία βρίσκεται σε απόγνωση. Κρύβει το πρόσωπό της στις χούφτες της, λες κι έτσι θα είναι πιο ασφαλής. Τους είπε να φύγουν. Όλοι τους μακριά της. Στα μάτια τους έβλεπε την ανησυχία. Μήπως τρελάθηκε; Κι όμως πρέπει να μείνει μόνη της να σκεφτεί. Οφείλει στον εαυτό της να βρει τη δύναμη να το κάνει. Νιώθει όμως τόσο μόνη... Και τόσο γριά...


Πάντως έχουν δίκιο. Δεν είναι εύκολο να αντιταχτείς στον πατέρα. Ίσως και να μην είναι δίκαιο καν το γεγονός ότι τους το ζητάει. Εκείνη. Η μάνα. Ναι, τώρα το βλέπει πιο καθαρά. Χρειάζεται φοβερή δύναμη για κάτι τέτοιο. Έχουν δίκιο. Μα από την άλλη μεριά, ο Ουρανός ξέρει πως κάποιος από τους γιους του θα τον εκθρονίσει κάποια στιγμή. Δεν μπορεί να πέφτει έξω...

Ποιος όμως;...
________________________________________________________________________________

Ακόμα ένα παιδί. Για τον Ουρανό μια από εκείνες τις ζεστές νύχτες, που ένιωθε τη φλόγα να τον κυριεύει. Ξάπλωσε πλάι στη γυναίκα του. Κι η ελπίδα, το μοναδικό φως στην απόγνωση της Γαίας, ήταν εκείνη που την έσπρωξε να τον αγκαλιάσει, να τον χαϊδέψει, να τον νιώσει για άλλη μία φορά άντρα της, εραστή της, σύντροφό της στη Δημιουργία.

Και σήμερα ακόμα ένα παιδί. Μόνη της το γέννησε πίσω από τα βράχια, κοντά στη θάλασσα. Το μουρμούρισμα των κυμάτων την παρηγορούσε στους πόνους της γέννας. Και το θαύμα της ζωής, πήρε ξανά σάρκα και οστά. Και μαζί, άλλο ένα έγκλημα. Βλέπεις ήταν αγόρι. Ένα πανέμορφο, ήσυχο, μελαχρινό αγόρι. Και στα μάτια του Ουρανού ένας ακόμα κίνδυνος για τη δύναμή του.

Ακόμα ένα νεκρό παιδί.

Εκδίκηση. Απ' το μυαλό της περνάει συνέχεια η λέξη εκδίκηση. Φαντάζει δικαιοσύνη. Κάποιος πρέπει να πάρει εκδίκηση για όλα της τα νεκρά παιδιά. Και ψάχνει, ψάχνει συνεχώς, στύβει το μυαλό της να βρει τον τρόπο.

Η απελπισία της έχει μετατρέψει πια τον έρωτά της για εκείνον σε απέραντο μίσος. Κι αυτό το μίσος μέσα της είναι τόσο μεγάλο και τόσο στερεό, σαν ατσάλι. Και τη βασανίζει. Τη βαραίνει. Την κουράζει. Της στερεί τη ζωή. Ακριβώς όπως εκείνος στερεί τη ζωή στα παιδιά της. Το μυαλό της κάνει κύκλους. Κύκλους γύρω από την εκδίκηση.

Αυτό το μίσος την τυφλώνει. Δε σκέφτεται πια όπως παλιά. Δεν νοιάζεται πια για τη λύση του προβλήματος. Θέλει να τον καταστρέψει. Να τον εκμηδενίσει. Να του στερήσει ότι πολυτιμότερο. Ότι πολυτιμότερο...

- Μάνα!

Ο Κρόνος ήταν ο μόνος που είχε προσέξει την αλλαγή πάνω της. Ίσως πιο παρατηρητικός από τους άλλους, ίσως λιγότερο απορροφημένος από τα δικά του... Ίσως και να τον ένοιαζε περισσότερο από τους άλλους για τη Γαία, σαν πιο μικρός από όλους.

Σήμερα φαινόταν γερασμένη. Η όμορφή του μάνα φαινόταν εξαντλημένη. Μα πού είναι το μικρό; Πού μπορεί να το έκρυψε για να το προφυλάξ... Όχι, δεν είναι δυνατόν! Δεν μπορεί να συνέβη πάλι...!

Κι όμως τα μάτια της τον διαβεβαίωναν πως έκανε ότι μπόρεσε. Πάλεψε με τον Ουρανό, σώμα με σώμα. Πολύ δυνατότερός της, εκείνος την ανάγκασε να μεριάσει πολύ γρήγορα. Πήρε το παιδί και...

Ένιωθε την οργή του να τον πλημμυρίζει. Ένιωθε τη φοβερή σκιά του Ουρανού, σαν απειλή για την ίδια του τη ζωή. Ώστε είχε δίκιο η Γαία. Τίποτα δεν θ' αλλάξει ποτέ, εκτός...

Χωρίς πολλά λόγια του εξήγησε αργά - αργά το σχέδιό της. Εκείνος συμφώνησε κουνώντας το κεφάλι...

- Απόψε κιόλας.

Εκείνο το βράδυ, ο Ουρανός γύρισε σπίτι τους γεμάτος πόθο για τη Γαία. Επιτέλους τέλειωσε κι αυτή η δοκιμασία της γέννας... Πλάγιασε πάνω της, φαρδύς - πλατύς. Ήταν η προσωποποίηση του τέλειου άντρα. Τι περισσότερο θα μπορούσε να ποθήσει οποιαδήποτε γυναίκα...

Το ατσάλινο δρεπάνι ήταν φτιαγμένο με όλο το μίσος της ψυχής της Γαίας. Ήταν λαξευμένο με όλες της τις σκέψεις κι όλους της τους φόβους. Εκείνο το βράδυ στο χέρι του Κρόνου, άστραψε στο φως των αστεριών, μία και μοναδική φορά. Λίγο πριν πέσει...



(1992 ή 93... Δεν είχα τότε σημειώσει και δε θυμάμαι πια...)

8/4/07

Ernesto Che Guevara - ένα όνομα για κάθε πόδι...


Όσο κι αν προσπαθώ, δε μπορώ να θυμηθώ πότε ακριβώς ήρθε ο Ερνέστο στη ζωή μου... Πρέπει να έχουν περάσει κάποια χρόνια από τότε που η Αμέλια τον βρήκε, μωρό ακόμα, καταγρατζουνισμένο και έχοντας χάσει το ένα του πόδι, να αναζητά σπίτι να μείνει...
Δεν ήταν ούτε για μένα εύκολη εποχή εκείνη... Έτσι, με έναν ιδιαίτερο δικό μας τρόπο, πρακτικά βρήκαμε ο ένας τον άλλον...
Ήταν ένας ιδαίτερος γάτος... Ήταν... Ναι, δεν είναι πια... Χθες το βράδυ πέθανε.
Ο Ερνέστο ήταν η οικογένειά μου... Εκείνος με άκουγε εκείνα τα βράδια που τέλειωνα από τη δουλειά κι έφτανε ένα από κείνα τα ιδιαίτερα νιαουρίσματά του για να ξεχαστώ από τη λαίλαπα της ημέρας, απλά χαϊδεύοντάς τον... Είχα πάντα την αίσθηση πως με άκουγε, πως καταλάβαινε τι έλεγα και πώς ένιωθα κάθε φορά...
Ίσως να φαίνεται χαζό, ή ν'ακούγεται υπερβολικό, μα για μένα σήμερα είναι ημέρα πένθους, κι ας είναι η κυριακή της Ανάστασης...
Σε λίγο η μέρα τελειώνει... Μα ο Ερνέστο δεν θα τελειώσει ποτέ μέσα μου...
Καλή σου νύχτα Ερνέστο Τσε Γκεβάρα...
(Έχω βαρεθεί πια με τόσο θάνατο γύρω και μέσα μου... Ξεχείλισα νεκρούς...)